Sakız Adası'nın kuzeybatı köşesine yerleşmiş Amani bölgesi, adanın doğasının ve topoğrafyasının ne denli sert geçişler yapabildiğini gözler önüne seren bir yer. Aipo tepesine doğru yapılan tırmanışın ardından, beyaz kayalık zeminiyle adeta ay yüzeyini andıran yaylanın içinden geçildiğinde, kuzeybatı Sakız'a hükmeden dağ kütlesi Amani kendini gösteriyor. O an, manzaranın yarattığı o tuhaf sessizlik, ziyaretçinin aklına uzun süre kazınıyor.
Volissos: Amani'nin Baş Köyü
Ortaçağ yerleşimi Volissos, Amani'nin kefili niteliğindeki köyü, yani bu bölgenin en büyük ve en görkemli kasabası. Üç büyük mahalleye ev sahipliği yapmasından bu büyüklük hissedilir: Pyrgos mahallesindeki Aziz Georgios Kilisesi, Christos mahallesindeki aynı adlı kilise ve Sakız'ın en güzel meydanlarından birine ev sahipliği yapan Pytonas mahallesi ile Meryem Ana Kilisesi.
Köyü taçlandıran şey ise görkemli ortaçağ kalesi. Kuzey Sakız'ın en önemli savunma yapısı olarak tarihe geçen bu kale, çevre köylerdeki halkın da sığındığı bir koruma kalkanı olmuş yüzyıllar boyunca. Kuruluşu Bizans dönemine, Stratejist Belisarius'un (MÖ 500-565) dönemine kadar uzanan kalenin duvarları; Cenevizliler, Venedikliler ve Osmanlılar dahil adayı ele geçiren her güç tarafından defalarca kullanılmış.
Christos meydanından kaleye uzanan yol, dik ve dar sokakları boyunca yorucu bir çıkış gerektiriyor. Ama kale burçlarından açılan manzara, tüm yorgunluğu bir anda silip alıyor. Önünde uzanan Volissos ovasını, denize kadar uzanan verimli düzlüğü ve ova boyunca çizilen dereleri izlemek, o anı tarif etmesi güç bir huzura dönüştürüyor. Yöre halkının 'murkia' dediği tarım arazileri bu ovada hâlâ işleniyor. Malagioti Vadisi ise doğa yürüyüşçülerinin ve kuş gözlemcilerinin uğrak noktası; organize patika boyunca 1980'lerin başına kadar işlev gören eski su değirmenleri, Aziz Georgios Basilikon Kilisesi ve bölgenin kültürel mirasına tanıklık eden pek çok iz keşfediliyor.
Volissos Lezzetleri
Volissos'ta Sakız mutfağının özgün örneklerine rastlamak mümkün. Köydeki restoran ve tavernalar, Limnia ve Limnos gibi yakın plajlardaki mekanlar ve çevredeki köyler; et ve deniz ürünleriyle hazırlanan geleneksel tabakları suruyor. Kefala Çiftliği ve Ariousios bağevleri, yerel şarap üretiminin nabzını tuttuğu adresler olarak ziyaretçileri ağırlıyor.
Köyün geleneksel odun fırınından çıkan Volissos ekmeği ve peksimet, o eşsiz kokusunu sokak başından bile duyuruyor. Kuzey köylü 'souma' ise anasonla yapılmadığı için kendine has bir karakter taşıyor ve sadık bir kitleye sahip. Volissos'un iskelesi konumundaki Limnia'nın renkli kafelerinde ve plaj barlarında, yerel tatlılardan yaratıcı kokteyillere uzanan geniş bir menü ziyaretçileri karşılıyor.
Volissos'ta Tatil
Köyde geleneksel konaklama seçenekleri bulunurken, Managros, Magimena, Limnia, Levkathia ve Limnos gibi yakın plajlarda otel ve kiralık daire alternatifleri de mevcut. Farklı bütçe ve tercihlere hitap eden bu çeşitlilik, ziyaretçinin kendine uygun bir yer bulmasını kolaylaştırıyor. Birbirine yakın ya da biraz uzakta konumlanan plajlar, düzenlenebilecek yürüyüş ve doğa rotaları ve mutlak bir dinginlik arayışı; Volissos'u Sakız Adası tatili için güçlü bir üs haline getiriyor.
Amani Turu: Kuzeybatı Köylerinde Bir Dolaşım
Volissos'tan başlayan Amani turu, kuzeybatı Sakız'ın dağ köylerinde bir dolaşım. Tuhaf isimleri ve misafirperver sakinleriyle bu köyler, doğanın en cömert versiyonunu sunuyor. Uzun ve yağışlı bir kışın ardından doğa adeta coşuyor; sarı katırtırnağı ve çeşitli yabani çiçekler havayı ince kokusuyla dolduruyor. Kartallı şahinler ve doğanlar rotaya eşlik eden sessiz yol arkadaşlarına dönüşüyor.
Bugün neredeyse ıssız sayılabilecek bu köyler, yaz gelince bambaşka bir yüz kazanıyor. Yurt dışından ve Atina'dan dönen Sakızlılar köyleri yeniden canlandırıyor. Geleneksel panayırlar ve yerel etkinlikler, Amani yazına renk katıyor.
Pirama, Parparia ve Trypes
Pirama yönünde başlayan yolculukta, sağda Amani dağ kütlesi sol tarafta ise Ege Denizi eşlik ediyor. Dar, virajlı ama iyi yapılmış yol boyunca manzara sürekli değişiyor; alçak bitki örtüsü ve meralar zeytin bahçeleriyle yer değiştiriyor. Ansızın beliren Pirama yerleşimi, tepesindeki ortaçağ kalesinin silueti ile kendini belli ediyor. Geçmiş yüzyılların tahkimat izleri pek çok köyde görünür hâlde; Parparia ve Trypes'teki kahvehaneler ise bu uzun yolculukta bir mola fırsatı sunuyor.
Melanios: Acı Tarihin Köyü
Melanios, adanın batı yakasından kuzey kıyısına geçişi işaret eden köy. Buradan Psara Adası'na uzanan panoramik manzara açılıyor. Peki bu köy neden bu kadar özel? 1822 Sakız Katliamı'nın en trajik sahnelerinden biri burada yaşandı. Binlerce Sakızlının sığındığı Melanios'ta 20.000'den fazla kişi hayatını kaybetti; söylenceye göre deniz kana boyanmıştı. Köyde kurbanlar için dikilmiş bir anıt bulunuyor ve her yıl özel bir anma töreni düzenleniyor.
Agios Galas: Efsanelerin Köyü
Kuzey yolunu izleyerek Agios Galas'a varılıyor; bu köyü çevreleyen efsaneler, adeta köyün kendisi kadar eski. Köyün oturduğu kayanın altında bir mağaralar topluluğu var. Sakız Adası'nda ziyarete açık iki mağaradan biri olan Agios Galas Mağarası, arkeolojik araştırmaların adanın en eski yerleşim izlerini, Neolitik Çağ'a kadar uzanan kalıntıları bu mağarada bulduğu tarihi bir mekân. Mağaralar, arkaik dönemden Bizans çağına kadar ibadet yeri olarak kullanılmış; birinci mağaraya işlenmiş Panagia Agiogalousaina Kilisesi bunu somut biçimde kanıtlıyor. Köyün adının, mağara sarkıtlarından damlayan kireçli suyla ilgili söylencelerden beslendiği de aktarılıyor.
Agios Galas Çok Amaçlı Alanı
Kilise ve mağaranın çevresinde oluşturulan Agios Galas Çok Amaçlı Alanı; mağaraya ve Agiogalousaina'ya uzanan erişim yolunu, küçük bir nehir kenarında konumlanan restoranı, çocuklar için tahta oyun alanlarını ve tırmanma halatlarını bünyesinde barındırıyor. Amani'deki yaşama ve bölgenin kelebekleri temalı açık hava sergilerini gezmek de bu deneyimin bir parçası. Mağara gezisinin ardından çınar ağaçlarının gölgesinde, Anastasia ve Dimitris'in özenle hazırladığı geleneksel lezzetler masaya geliyor. Amani'nin cömertçe sunduğu güzellikler bu alanda dolup taşıyor.
Neniturya, Kurunya ve Egreyoros: Bağlar ve Şaraplar
Tur devam ederken Neniturya köyüne gelindiğinde bitki örtüsü sıklaşıyor; zeytinliklerin yanı sıra çam ve meşe ağaçları da görünmeye başlıyor. Kurunya köyünde iki farklı mahalle dikkat çekiyor. Burada ve Egreyoros'ta uzanan bağlar, efsanevi Ariousios şarabıyla özdeşleşen tatlı Kurunya şarabını üretiyor. Nitekim gezginler Amani bölgesini tarihsel kayıtlarda 'Arioussia ülkesi' olarak da tanımlıyor. Ariousios Bağevi, gezginlere mağaza turu ve şarap tadımı sunuyor.
KEramos ve Agiasmata: Maden Geçmişi ve Kaplıcalar
Afrodisya ve Halandras'a ulaşıldığında turun bitiş noktaları yaklaşmış olur. Biraz aşağıda yer alan Keramos, 20. yüzyılın ortasına kadar bölgedeki antimon madenleri işletilirken 500'ü aşkın nüfusa ev sahipliği yapıyordu. Madenleri işleten Fransız şirketi, cevherlerin denize yüklendiği Agiasmata kıyısında çeşitli altyapılar kurdu; bu yapıların kalıntıları hâlâ görünür durumda. Denize inen derenin yamaçlarındaki terk edilmiş maden galerileri de geçmişin sessiz tanıkları olarak dikiliyor.
Bugün Agiasmata'da, bölgenin şifalı sularını değerlendiren modern bir hidroterapi merkezi hizmet veriyor. Çeşitli rahatsızlıklara olumlu etki ettiği bilinen iyileştirici banyoların ötesinde, merkez son yıllarda yeni bir anlayışla ziyaretçilere rahatlama çayları ve masaj imkânı da sunuyor.
Eski Potamia: Hayalet Köy
Volissos'a dönen yol üzerinde, kuzey Sakız'ın en çarpıcı terk edilmiş yerleşimlerinden Eski Potamia kendini gösteriyor. Derin bir dere yatağına gizlenmiş, güneşsiz ve yoldan neredeyse görünmez bu köy, 1960'ların başında boşaltılmış. Sakinleri daha aydınlık ve yaşanabilir bir ortam arayışıyla köyü terk edip yakınlarda Yeni Potamia'yı kurmuş. Yol üzerinden geçilen Yeni Potamia'nın bir dalında ise son durak Pispilounda köyüne ulaşılıyor. Eski Potamia'nın uhrevi atmosferi ve hayli iyi korunmuş taş yapıları, kimi zaman içlerinde gündelik eşyalarla birlikte; bu kaderine terk edilmiş köyü, Amani'nin en ilgi çekici noktalarından biri yapıyor.
Dağ ve deniz, yabani doğa ve çocukluk anılarını uyandıran lezzetler, efsaneler ve derin tarih: Amani'nin tüm katmanlarını tek bir ziyarette çözmek mümkün değil. Melanios tepesinden Psara'ya bakan o manzaradan, mağaraların loş derinliklerine kadar bu bölge, her dönüşte yeni bir şey fısıldıyor.